Bugun suv tanqisligi köplab mamlakatlarni birdek taşvişga solayotgan muammolardan biri hisoblanadi. Aholi sonining ortişi, iqlim özgarişi, qişloq xöjaligida suvga talabning kuçayişi mavjud resurslardan oqilona foydalaniş har qaçongidan ham muhim bölib qolmoqda. Ayniqsa, ekin ekib, hosil yetiştiradigan dehqon uçun uning har bir tomçisi qançalik ahamiyatli ekanligini tuşuntiriş şart emas. Ammo suvning qadri bilinişi uçun uning kamayişini kutiş kerakmi?
Dunyo böylab suv taqçilligi tobora dolzarb masalaga aylanayotgan bir paytda uni isrof qilişga haqimiz bormi? Afsuski, suvdan foydalanişda hamma vaqt ham tejamkorlik va tartibga amal qilinmaydi. Ortiqça olingan suv, e’tiborsiz qoldirilgan hisob-kitob yoki özboşimçalik bilan foydalaniş oxir-oqibat boşqalarning ham uluşiga daxl qilişi mumkin.
“Suvxöjaliknazorat” inspeksiyasi Sirdaryo viloyati boşqarmasi Suvdan foydalaniş va suv iste’molini hamda irrigatsiya tizimi va suğoriş tarmoqlaridan foydalanişni nazorat qiliş bölimi boşliği Bahodir Mamirovning qayd etişiça, viloyatda suvdan foydalaniş bilan boğliq holatlar hamon e’tibor talab etadi. 2026-yilning 20-sentyabriga qadar jami 221 ta nazorat tadbiri amalga oşirilgan. Şundan 29 tasi tadbirkorlik subyektlarida, 192 tasi esa suv xöjaligi taşkilotlari va boşqa obyektlarda ötkazilgan. Natijada 189 ta ma’muriy iş böyiça qaror qabul qilingan. Inspeksiya tomonidan 244 million 363 ming söm, sud tomonidan esa 22 ta iş yuzasidan 45 million 320 ming söm miqdorida moliyaviy jazo belgilangan.
Bundan taşqari, suv xöjaligi taşki-
lotlari va boşqa subyektlarga 29 ta
holat böyiça 72 million 800 ming
sömlik moliyaviy sanksiya hisob-langan. 43 ta ogohlantiriş va 14 ta
yozma körsatma berilgan. Bu körsatkiçlar viloyatimizda suvdan foydalaniş ustidan qat’iy nazorat olib borilayotganini bildiradi.
Nazorat tadbirlarining asosiy qismi tadbirkorlik subyektlarida emas, balki suv xöjaligi taşkilotlari va boşqa obyektlarda ötkazilgani ham e’tiborga molik. Bu esa suvdan oqilona foydalaniş masalasida mas’uliyat faqat fermer yoki iste’molçi zimmasida emasligini körsatadi. Axir, suvni dalaga yetkaziş, uni adolatli taqsimlaş, hisobini yuritiş va suğoriş tarmoqlarining sozligini ta’minlaş ham muhim vazifadir. Agar suv iste’molçiga yetib borgunça uning köp qismi yöqotilayotgan bölsa, tejamkorlik talabini faqat dehqonga qöyiş bilan kutilgan natijaga erişib bölmaydi.
Aynan suvdan foydalaniş tartibini
kuçaytiriş maqsadida Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 21-oktyabrdagi 585-sonli qarori bilan moliyaviy sanksiyalarni qöllaş tartibi takomillaştirildi. Unga köra, belgilangan limitdan ortiqça, şartnomasiz yoki maxsus ruxsatnomasiz suv oliş, şuningdek, özboşimçalik bilan suvdan foydalaniş va suv hisobini yuritiş vositalarisiz suv iste’mol qiliş uçun javobgarlik çoralari belgilandi.
2027-yil 1-yanvardan kuçga kiradigan tartibga köra, ayrim qoidabuzarliklar birinçi marta sodir etilganda belgilangan şartlarga muvofiq darhol moliyaviy sanksiya qöllanmaydi. Dastlab ogohlantiriş berilib, kamçilikni bartaraf etiş uçun 10 kun muddat ajratiladi. Ammo bu imkoniyatdan foydalanilmasa yoki qoidabuzarlik takrorlansa, moliyaviy sanksiya beş baravar miqdorda qöllaniladi. Tadbirkorlar uçun esa sanksiya summasining 50 foizi qaror qabul qilinganidan keyin bir oy içida tölaş orqali qolgan qismidan ozod etiş, şuningdek, dastlabki tölovdan söng qolgan summani olti oy davomida bölib tölaş imkoniyatlari ham nazarda tutilgan.
Bahodir Mamirovning qayd etişiça, yangi
tartib suvdan foydalaniş intizomini mustah-kamlaş va qoidabuzarliklarning oldini olişga
xizmat qiladi. Biroq bu borada nazoratning özi ham xolis va şaffof bölişi kerak. Suv hajmi aniq hisoblanişi, qoidabuzarlik tegişli dalillar bilan tasdiqlanişi, tekşiruvlar qonuniy ötkazilişi şart. Maqsad şunçaki jarima undiriş emas, suv resurslaridan oqilona foydalanişni ta’minlaş bölişi kerak. Moliyaviy sanksiyalardan tuşadigan mablağlarning 70 foizi Suv xöjaligini rivoj-lantiriş jamğarmasiga yönaltirilişi belgilangan. Bu mablağlar sohadagi mavjud muammolarni bartaraf etiş, suğoriş tarmoqlarini yaxşilaş va suv yöqotişlarini kamaytirişga xizmat qilişi lozim. Çunki suvni tejaş faqat iste’molçidan ortiqça foydalanmaslikni talab qiliş bilangina çeklanmaydi. Buning uçun suv xöjaligi tizimining özi ham samarali işlaşi, mavjud infratuzilma muntazam ta’mirlanişi va suv taqsimotida şaffoflik ta’minlanişi zarur.
Albatta, suvni jarima bilan tejab bölmaydi. Buning uçun har bir tomçiga mas’uliyat bilan qaraş, suvni isrof qilmaslikni odatga aylantiriş lozim. Çunki bugun dalaga yetkazilgan suvning qadriga yetmasak, ertaga möl hosil haqida emas, suvning özini qayerdan topiş haqida öylaşimizga töğri keladi.
S. MURODOVA
