Andijon, Farğona va Namangan safarlari taassurotlari
Ba’zan bir neça kunlik safar inson xotirasida uzoq vaqt saqlanib qoladi. Ayniqsa, bu safar ortida oddiy manzillar emas, odamlar taqdiri, mehnat, izlaniş va bunyodkorlik mujassam bölsa… Yaqinda Sirdaryo viloyati Oila va xotin-qizlar boşqarmasi, şahar va tuman bölimlari rahbarlari hamda tadbirkor ayollardan iborat delegatsiya bilan birga Andijon, Farğona va Namangan viloyatlariga yöl oldik. Men “Yangi Sirdaryo” gazetasi muxbiri sifatida ularga hamrohlik qilib, hududlardagi tajribalarni örgandim, turli soha vakillari bilan suhbatlaşdim, eng muhimi, özlarining harakatlari tufayli turmuş tarzini özgartirayotgan kişilar bilan yuzma-yuz keldim. Safarning boş maqsadi xotin-qizlar bandligini ta’minlaş, ularni kasb-hunarga yönaltiriş, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantiriş borasida vodiy hududlarida töplangan ilğor tajribalarni örganiş va Sirdaryoda ham ommalaştiriş edi. Ammo yölga çiqqanimizdan keyin angladimki, bu safar faqat tajriba almaşiş bilan çeklanmaydi, balki inson mehnatining qadri, taşabbusning kuçi va imkoniyatdan unumli foydalaniş insonni nimalarga qodir ekanini körsatadigan öziga xos hayot maktabi ham ekan. Andijon: qadriyatlar davomiyligi va oilaviy tadbirkorlik Safarning dastlabki manzili Andijon viloyati böldi. Böston tumanidagi “Gulşan” mahallasida joylaşgan 21-umumta’lim maktabida yölga qöyilgan dual ta’lim tizimi, ta’limni amaliyot bilan uyğunlaştiriş, yoşlarni maktab partasidanoq muayyan kasbga yönaltiriş borasida olib borilayotgan işlar e’tiborimizni tortdi. “Davlatobod” mahallasida çevarlik, “Obod” mahallasida esa çorvaçilik yönalişidagi faoliyatlar bilan tanişar ekanmiz, har bir mahallaning öziga xos imkoniyati, öz drayver sohasi borligi e`tiborimizni tortdi. Muhimi, ana şu imkoniyatni töğri aniqlaş va uni aholi daromadiga aylantira olişda. Şahrixon tumanidagi taşrifimiz esa hunarmandçilik va oilaviy işlab çiqarişning naqadar keng imkoniyatlarga ega ekanini namoyon etdi. «Oila maskani» faoliyati, mahallalarda yölga qöyilgan novvoyçilik, tikuvçilik, körpa-töşak va çoyşablar işlab çiqariş, tön tikiş hamda döppidözlik yönalişlari faoliyatlarini kuzatdik. Bu faoliyatlarning aksariyati katta işlab çiqariş binolari yoki murakkab texnologiyalarni talab qilmaydi. Ammo ularda yillar davomida şakllangan hunar, oilaviy mehnat, avloddan avlodga ötib kelayotgan tajriba mujassam.
Farğona: yangiça fikr va izlaniş samarasi
Keyingi manzilimiz Farğona viloyati böldi. U yerda tadbirkorlikka yangiça yondaşuv, ilm-fan va işlab çiqariş uyğunligining guvohi böldik. Farğona şahrining “Maş’al” mahallasida tadbirkor Tohirjon Abdusamatov 2020-yilda startap loyihasi asosida köp qavatli uylar yertölasida 80 turdagi şifobaxş kökatlar yetiştirişni yölga qöyib, 50 ta iş örni yaratişga muvaffaq bölgan. Bugungi kunda u oliy ta’lim muassasalari bilan hamkorlikda ilmiy izlanişlar olib bormoqda. Bir qaraşda foydalanilmayotgan yertölalar zamonaviy işlab çiqariş maydoniga aylangani imkoniyatni köra biliş va undan unumli foydalanişning yorqin namunasidir. Quva tumanida esa “Anorçilik” MÇJ rahbari Mastura Sayfutdinova 300 gektar maydonda anor yetiştirişni yölga qöyib, 100 ta iş örni yaratgan, yana 150 ta xonadonda yaşovçi oila a’zolarini uşbu faoliyatga jalb etgan. Uning tajribasi köplab oilalar uçun yangi daromad manbai bölib xizmat qilmoqda.
Namangan: har bir mahallada yangi imkoniyat
Namangan viloyatida gulçilik, çorvaçilik, baliqçilik, limonçilik, kasanaçilik va hunarmandçilik yönalişlaridagi tajribalarini örgandik. Namangan tumanidagi “Yusuf bahor gullari” MÇJ rahbari Sabohatxon Nuriddinova 45 sotixdan iborat issiqxonada gulçilikni rivojlantirib, 60 ta oilani uşbu faoliyatga jalb etgan. Natijada 100 nafardan ortiq xotin-qizning bandligi ta’minlangan. “Ravnaq” mahallasida Olimaxon Umarova bedanaçilik bilan şuğullansa, “Böston” mahallasida Sojidaxon Ortiqova qariyb 30 yildan buyon eçki junini qayta işlaş orqali 100 nafardan ortiq kişiga daromad topiş imkonini yaratgan.
Norin tumanining “Pastki Сhöja” nahallasida yaşovçi Dilorom Valiyeva gidroponika usulida 6 ming tup qulupnay yetiştirmoqda. “Çagitma” mahallasida 1 mingga yaqin xonadon baliqçilik bilan şuğullanadi. Şunday oilalardan biri Nargiza Soliyeva xonadoni yiliga örtaça 35 million söm daromad topmoqda. “Boyovul” mahallasida esa Feruza Jumanova limonçilikni yölga qöyib, 10 nafardan ziyod kişining bandligini ta’minlagan, 1ming nafardan ortiq şogirdga soha sirlarini örgatib kelmoqda.
Uyçi tumanidagi “UYÇI NUTS” korxonasida quruq meva va yonğoqlarni qayta işlaş hamda eksportga tayyorlaş işi yölga qöyilgan. Mahbuba Umrzoqova rahbarligidagi korxona 600 ta xonadondagi xotin-qizlarga uy şaroitida işlaş imkonini yaratgan. Mahsulotlar xorijga, jumladan, Turkiya va Ruminiyaga eksport qilinmoqda. “Ön hayot” mahallasida Sayyoraxon Nurmatova taşkil etgan kulolçilik faoliyati esa 25 nafardan ortiq kişi uçun iş örinlarini yaratgan. Yana 10 dan ziyod xonadonda yaşovçilar kasanaçilik bilan şuğullanişmoqda. “Mingçinor” mahallasida 26 yildan buyon kaştaçilikni taşkil etgan Hakimjon Tojiboyev ham e’tiborga molik tajriba egasi. U 5 ming nafardan ortiq şogird tayyorlagan. Bugungi kunda 200 nafarga yaqin xotin-qizni kasanaçilik asosidagi iş bilan band qilgan. Uning mahsulotlari xorijiy bozorlarda ham xaridorgir. Bu manzillarda hunar şunçaki qöl mehnati emas, balki iqtisodiy mustaqillik va kelajak sari yöl ekanligini angladim. Bir xonadonda boşlangan kiçik taşabbus vaqt ötib yuzlab insonlar uçun daromad manbaiga aylanişi mumkin. Davlatobod tumanidagi asalariçilik markazi, Yangi Namangan tumanidagi hunarmandçilik faoliyatlari, jumladan, taqinçoq va tasbeh yasaş bilan şuğullanuvçi Muqaddas Egamovaning 100 nafardan ortiq kasanaçi şogirdlari faoliyati ham bunga misol böla oladi.
Safar davomida “Fişville Norin” gastronomik turizm majmuasi va Norin tumanidagi “Yangi Namangan” mahallasida amalga oşirilayotgan obodonlaştiriş işlari bilan ham tanişdik. Qiymati 15 million AQŞ dollariga teng majmuaning yillik işlab çiqariş quvvati 2 ming tonna bölib, u yerda 100 ta iş örni yaratilgan. Mazkur loyiha baliqçilik, qayta işlaş va turizmni uyğunlaştirgan yirik taşabbuslardan biridir. Uç viloyat, önlab mahalla va yuzlab mehnatkaş insonlar faoliyati bilan tanişuv davomida bir haqiqatga amin böldik: har bir hududda işga solinmagan imkoniyat va rivojlantiriş mumkin bölgan şaroit mavjud. Andijonda hunarmandçilik va kasbga yönaltiriş, Farğonada innovatsion yondaşuv va işlab çiqariş, Namanganda esa qişloq xöjaligi, kasanaçilik, hunarmandçilik hamda eksport borasida samarali tajribalarni kördik. Bu tajribalarni Sirdaryoda ham keng qöllaşda har bir mahallaning imkoniyati va bozor talabini hisobga oliş muhim. Bunda nafaqat kredit va subsidiya, balki kasbga örgatiş, mahsulotni sotiş va tadbirkorlarni doimiy qöllab-quvvatlaş ham muhim ahamiyatga ega. Safardan olgan taassurotlarimiz şuni körsatdiki, har bir ayolda öz mehnati bilan daromad topiş va oilasi farovonligiga hissa qöşiş salohiyati bor. Muhimi, unga imkoniyat yaratiş va taşabbusini qöllab-quvvatlaşdir. Zero, bandlik — nafaqat daromad, balki insonning öziga bölgan işonçi va jamiyatdagi munosib örnidir.
Diyora ISMOILOVA,
Özbekiston jurnalistlar uyuşmasi a’zosi
